Category Archives: Psikoloji

Sporda zihinsel destek özellikle yurt dışında kulüpler ve bireysel sporcuları tarafından
düzenli olarak kullanılan bir gelişim programıdır. Çağımızda birçok branşta bütüncül destek
modeli sporcuların maksimum performanslarına ulaşmaları için kullanılmaktadır. Bütüncül
destek programı dahilinde; sporcuların teknik, taktik, fiziksel ve zihinsel gelişimleri üzerinde
çalışma yapılmaktadır. Her alandaki uzmanlar sporcuların destek takımını oluşturmaktadır.
Bu çemberin en önemli halkalarından biri de sporcunun zihinsel yeteneklerini
geliştirmesidir. Bu konuda biz spor psikologları sporculara yardım etmekteyiz. Sporda
zihinsel destek iki ana başlık halinde özetlenebilir; gelişim ve performans. Özellikle spora
yeni başlamış ve yaşı küçük olan sporcularla çalışırken zihinsel gelişim ilk planda
tutulmalıdır. Genç ve erişkin üst düzey sporcularla çalışırken ise yine gelişime odaklanılırken
bu sefer sporcunun performansı ön plana çıkmaktadır. Özellikle altyapılardaki sporcuların
karakter gelişimlerine yönelik çalışmalar onların hem okul hem de gelecek spor
hayatlarındaki başarılarını etkilemektedir. Gelişimini doğru sağlamış ve zihinsel
yeteneklerini geliştirmiş çocuk ve genç sporcuların, ilerleyen dönemlerde spor hayatlarına
devam etmeleri ve başarılı birer profesyonel sporcu olmaları ihtimali çok daha yüksektir.  Üst
yapılarda ise; baskıyla baş etme, duygu kontrolü, hedef belirleme, öfke kontrolü ve
odaklanma gibi konularda destek verilen sporcuların kendi potansiyellerine ulaşmaları çok
daha kolay olmaktadır. Sporda zihinsel destek; hem gelişim hem de performans açılarından
sporcuların mutlaka almaları gereken bir destektir. Ülkemizde de yeni gelişen bu alan
hakkında sporcuların, ailelerin ve antrenörlerin farkındalığı her geçen gün artmaktadır.

Günümüzde elit sporcuların birçoğu psikolojik destek alarak performans düzeylerinin en
yüksek noktaya taşımaya çalışmaktadırlar. Sporda psikolojik program oluştururken dikkat
edilecek bazı noktalar vardır. Destek programını oluştururken; varsa daha önce yapılan
programı ve sporcunun performans seviyelerini değerlendirmeli, bu bilgileri kendi
yapacağımız programın temeline koymalıyız. Bunun için sporcunun geçen sezondaki
performansını incelemek ve sporcunun güçlü ve zayıf olduğu alanları bulmak gerekir. Bu
noktadaki değerlendirme sporcunun performans profili çıkarılarak yapılır. Hazırlık
aşamasında psikolojik değerlendirmelerin yanı sıra sporcuya tıbbi ve fiziksel tüm testler de
yapılmalıdır. Fiziksel form sezon başında test edilmeli ve ölçülmelidir. Sporcu hakkında
ancak böyle temel bilgiler edinildikten sonra, sporcunun performans seviyesini belirleyerek
hem performanstaki hem de teknikteki genel gelişim projeksiyonunu yapabilir ve sporcunun
ihtiyaçlarına göre özel bir çalışma programı çıkartabiliriz. Müsabaka zamanında ise, taktik
süreçlerin stresi ile karşı karşıya kalabiliriz. Bu durum da sporcumuzun performansını
olumsuz yönde etkileyecektir. Bu aşama; yüksek beklentilerin, müsabaka stresinin ve
yorgunluğunun çok olduğu bir dönemdir. Sporcunun fiziksel, teknik ve psikolojik olarak
müsabakaya hazır olması sporcunun güvenini artıracaktır. Müsabaka içinde sporcu kendi
kaderinin efendisidir. Sporcular müsabaka stresi ve kaygısı ile başa çıkabilmek için temel
psikolojik yeteneklere sahip olmalıdır. Bu aşamada spor psikoloğunun yürüttüğü çalışma
programı bir diğer seviyeye geçer ve çalışmanın odak noktası, hazırlıktan müsabaka
özelindeki çalışmalara kayar.

Günümüzde spora başlama yaşı giderek düşmektedir. Bu nedenle sporda branş seçme gibi
konularda çocuklardan çok aileler ön plana çıkmaktadırlar. Bu aşamada çocuğunuzun
istekleri çok açık olmayabilir. Küçük yaştaki çocuklar için sporda hedef diğerlerinden daha iyi
olmak ve sonuç elde etmek değildir. Çocuğun içgüdüsel olarak benimsediği bu yaklaşım
doğru ve sağlıklı olan düşünce tarzıdır. Çocukta yaş büyüdükçe özellikle ergenlik döneminde,
hem içsel (başarılı olma ihtiyacı, arkadaşları arasında iyi bir sosyal konum vb.) hem de dışsal
faktörlerin (maddi ve manevi ödül kazanma isteği, aileyi ve antrenörü mutlu etme çabası)
devreye girmesiyle sonuç gitgide daha da büyük önem kazanmaya başlar. Bu dönemde
ailelerin yaptığı en sık hatalardan bazıları; çocuğu diğer arkadaşlarıyla karşılaştırmak, çocuğa
gerçekçi olmayan hedefler belirlemek ve destek vermeden o hedefe ulaşması konusunda
baskı yapmak, anne-babanın çocukluğunda yapamadığı veya başarılı olamadığı konuları
çocuğun yapmasını istemek vb.dir. Zaman zaman antrenörler de bu yanlışa düşerek sadece
sonuç odaklı sporcular yetiştirmektedirler. Ailenin ve antrenörün bu gibi yaklaşımları çocuğu
süreçten uzaklaştırarak sonuca iter. Maalesef birçok branşta sporun amacının sadece sonuç
almak oluğunu sanan birçok çocuk ve genç sporcu var. Oysa sağlıklı olan ve benim gibi spor
psikologlarının önerdiği yol; içsel motivasyon kaynaklarını harekete geçirip sürece
odaklanılmasıdır. Ne gariptir ki; sürece odaklanıldığı zaman sonuç daha kolay ve eğlenceli bir
şekilde gelmektedir.

Ülkemizde sporcuların sıkça rastladığı problemlerden biri de öfke kontrolüdür. Öfke
sorunu yaşayan sporcuların; öfke problemlerinin altında kimi zaman motivasyon,
kimi zaman konsantrasyon, kimi zaman da performans kaygısı problemleri olabilir.
Öfkesini kontrol etmek isteyen sporcuların nefes egzersizleri ve rahatlama için
yapılan zihinde canlandırma çalışmalarına ağırlık vermesi gerekir. Bu gibi zihinsel
yetenekleri öğrenmek ve geliştirmek içinse spor psikologları ile çalışmalıdırlar. Öfke
sorunu yaşayan sporcuların bir başka yaşadığı zorluk da performans öncesi
rutinlerini geliştirememektir. Performans rutinler; sporcuların zihinsel oyun
planlarıdır. Bu rutinler bütünü olan planlarla; sporcular kendilerini güvende ve
performansa hazır hissederler.

Öfke kontrolünü sağlayan sporcular, maksimum performanslarının önündeki önemli
bir engeli kaldırmış olurlar. Öfke kontrol edildiğinde performansa olumlu etkisi olan
bir unsur olarak karşımıza çıkabilir. Yardımcı aracı olarak kullanılan öfke, oyun
kuralları dahilinde agresif olmayı ve kazanma arzusunu artırır. Kontrol edilemeyen
öfke ise; sporcuların oyun kuralları tarafından cezalandırılmasını ve hem bireysel
hem de takım performansının düşmesine neden olur. Spor psikologları; sporcuların
uyarılmışlık düzeyini kontrol etmelerine yardımcı olarak; sporcuların öfkelerini
kontrol etmesine yardımcı olurlar.

Öfke kontrolü yaşayan sporcuların öncelikle bilmesi gereken konu; öfkeyi kontrol
edememek kader değildir. Her psikolojik yetenek gibi öfke kontrolü de; sporcunun bu
konuda bilinçlenmesi ve düzenli zihinsel antrenman yapması yoluyla geliştirilebilir.
Öfke kontrolünde sorun yaşayan ve bu konuda destek verdiğim sporcularla ilk
çalışmalar algıları üzerine olur. Öfke duyulan kişi veya durumları, sporcunun nasıl
algıladığı öfke mekanizmalarını çözmenin anahtarlarından biridir. Bu aşamadan
sonra ise kişiye özel çözümler ve yol haritası çizerek zihinsel antrenmanlara
başlanması gerekir. Düzenli ve planlı bir çalışma sonrasında sporcuların öfke
kontrolü konusunda kendilerini geliştirdikleri ve bu sayede maksimum
performanslarına bir adım daha yaklaştıkları görülmektedir.

Motivasyon en basit tanımı ile yaptığınız işi isteyerek yapmaktır. Bu isteğin yönü ve
şiddeti ise motivasyonun gücünü belirler. Birçok sporcunun maksimum
performansına ulaşamamasının en yaygın nedenlerinden biri sporcunun motivasyon
düzeyidir. Sporcuların hem içsel hem de dışsal motivasyon kaynakları vardır. İçsel
faktörlere örnek olarak; başarma arzusu, kendini kanıtlama ve kendini gerçekleştirme
isteği sayılabilir. Dışsal faktörler ise; para kazanma veya ödüllendirilme gibi
sporcunun dışından gelen faktörlerdir. Biz spor psikologları içsel motivasyon
kaynaklarının sporcuların başarısında daha büyük bir payının olduğunu düşünürüz.
Dışsal kaynaklar sporcuya bağlı ve kontrolünde değildir. Bu nedenle dışsal
motivasyon kaynakları bir anda ortadan kalkabilirler. Bu gibi durumlarda da sporcu
kendi motivasyon seviyesini kontrol edemeyebilir. Oysa içsel motivasyon kaynakları
sporcunun kontrolündedir. Sporcu onları değiştirmediği sürece varlıklarını
sürdürürler ve sporcuya başarma enerjisi verirler. Spor psikologlarının önemli
görevlerinden biri, sporcuların içsel motivasyon kaynaklarını bulup onları harekete
geçirmektir. Böylece sporcuların yaşadığı psikolojik dalgalanmalar da en düşük
seviyede tutulabilir. Motive olma seviyesi ideal olan sporcuların maksimum
performanslarına ulaşmaları da çok daha kolay olacaktır. Zaman zaman antrenörlerin
de takımla veya sporcularıyla ilgili kendi motivasyonları düşebilmektedir. Bu
noktalarda da biz spor psikologları görev almakta ve antrenörlere de destek
olmaktayız.

Taktik varyasyonlar ya da fiziksel performans nasıl uzman kişiler tarafından
planlanıp, uygulatılan çalışmalarla en üst seviyeye çıkartılabilirse, sporcuların
psikolojik durumları da ancak uzman kişiler tarafından planlanıp, uygulanılacak
çalışmalarla en üst seviyeye çıkarabilir. Zihinsel antrenmanlar da fiziksel
antrenmanlar gibi uzman kişilerden yardım alınarak devamlı ve düzenli bir şekilde
yapılmalıdır. Bu sayede her sporcu kendi içsel kaynaklarını bulup harekete
geçirebilir. Takım ya da bireysel, artık tüm şampiyonlar bu yolu izliyor.

​

Destek verdiğim bir diğer alan da antrenörlerdir. Antrenörler bir takımın lideri
pozisyonundaki kişilerdir. Bu nedenle antrenörlerimizin liderlik tarzları ve özellikleri
hakkında destek almaları onların işini çok ama çok kolaylaştıracaktır. Liderlik yeteneklerini
geliştiren antrenörlerin; iletişim, yaratıcılık ve duygu kontrolü gibi özellikleri edindikleri
gözlenmektedir. Spor psikologlarından destek alan antrenörler sporcularıyla ve sporcuların
aileleriyle çok daha az sorun yaşamaktadırlar.

Antrenörlerimizin kendilerini geliştirebilecekleri bir diğer konu ise hedef belirlemedir. Antrenörlerimiz çoğuz zaman sporcularını hedef belirlemeleri konusunda teşvik ederken, kendilerini hedef belirleme konusunu atlayabiliyorlar. Gelişimin birinci ve en kritik aşaması doğru bir durum analizi yapmaktır. Spor psikologları tarafından kullanılan performans profili çıkarma tekniği, kişinin kendisini değerlendirmesinin en kolay ve verimli yollarından biridir. Spor psikologları antrenörlere destek olurken, onlara performans profili tekniğini de uygulamalı olarak öğretirler. Bu sayede hem antrenörün kendini hem de sporcularını değerlendirmede yaşadığı sorunlar son bulur. İyi bir değerlendirme aşamasından sonra ortaya çıkan güçlü ve zayıf yönler doğrultusunda ise hedef belirleme çalışmasına geçilir. Spor psikologları bu aşamada ise doğru hedef belirleme stratejilerini antrenörlerimizle paylaşırlar. Hedefe doğru belirlemek ve doğru stratejiler kurarak süreci planlamak, hedefe ulaşma ihtimalini çok yükseltmektedir.

Bu açılardan bakıldığında kendini geliştirmek ve önce kendi hedeflerine ulaşıp sonra da  sporcularının hedeflerine ulaşmasında onlara destek olmak isteyen antrenörlerimize destek vermeye biz spor psikologları hazırız.

Spor psikoloğu Gözde Acaray sporculara verdiği desteğin yanında, sporcu ailesi olmakla ilgili
ailelere tutumları ve iletişim alanlarında destek vermektedir. Sporcu ailesi olmak başlı başına
zor bir iştir. Bir de bu sürecin içine çocuğunuz üstündeki başarılı olma ve geleceğini kurtarma
gibi baskılar eklenince işin için çıkmak çoğu zaman çok zorlaşır. Her anne baba, çocuğu için
iyi olanı yapmayı hedefler. Ne yazık ki zaman zaman bu istekle yola çıkılırken yolun sonunda
hem ailenin hem de çocuğun zarar gördüğü durumlar olabilir. Bu nedenle biz spor
psikologları özellikle küçük yaştaki çocukları spora başlayan ailelere destek oluruz. Bu destek
çerçevesinde ailelere çocuklarıyla nasıl iletişim kurmaları gerektiği, çocuklarının sportif ve
duygusal ihtiyaçlarının neler olduğu konularında aileleri bilgilendiririz.

Ailelerin sıkça yaptıkları hatalardan biri; çocuklarını arkadaşlarıyla karşılaştırmaktır.

Spor düzleminde bu karşılaştırmalar sportif başarı üzerinden yapılmaktadır.

Böyle bir durumda çocuğunuzun performans kaygısı istenmeyen derece yüksek seviyeler çıkabilir ve bir süre sonra sporu bırakmaya varan sonuçlar doğabilir. Bu gibi durumlarda uzmanlardan destek almak çocuğunuzu yaptığı sporda hem daha başarılı hem de daha mutlu olmasını sağlar. Sporcu ailelerinin zorluk çektiği bir diğer nokta da antrenörlerle iletişimdir. Çoğuz zaman aileler ile antrenörler arasında iletişim bozukluğu veya kopması yaşanabilmektedir. Bu iletişim sorunu da sporu çocuğun motivasyonunu olumsuz yönde etkilemektedir. Bu gibi kriz anlarında spor psikologları sporcu ailelerinin etkili iletişim kurma yeteneklerini geliştirerek antrenörlere nasıl ulaşılması gerektiği konusunda destek olmaktadırlar. Uzman bir spor psikoloğundan destek alan aileler; çocuklarının gelişimlerine ve spordaki başarılarına yatırım yapmış olurlar.

Çağımızda, spora başlama yaşı birçok spor dalında çok ufak yaşlara kadar inmiştir.
Yani çocukları üzerine çok küçük yaşlarda sorumluluklar alıp, bazen de üstlerinde
büyük baskılar hissetmektedirler. Spor psikologları olarak bizim görevimiz sadece
sporcuların performanslarını artırmak değil, aynı zamanda onların sporun yardımıyla
kişiliklerinin sağlıklı gelişmesini sağlamaktır. Aynı zamanda sporcu çocukların
kendilerine güvenli, hedef koyabilen ve bu hedefe ulaşabilecekleri stratejileri
geliştirip hayata geçirebilen birer birey olarak gelişmelerine yardımcı olmaktır.
Spor psikologları olarak, profesyonel veya amatör yetişkin sporcuların psikolojik
yeteneklerini geliştirmek ve bireysel stratejiler belirleyerek performansı çıkabilecek
en üst seviyeye çıkarılmasını sağlamak en önemli görevlerimizden bir diğeridir. Bu
sebeplerden dolayı, bizim gibi lisanslı spor psikologları tüm dünyada hem
altyapılarda hem de üst yapılarda görev almakta ve küçük çocuklardan dünya
şampiyonlarına kadar tüm sporculara destek vermekteyiz.

Sporcular bazen performansını düşüren unsurların fiziksel mi yoksa psikolojik mi
olduğunu anlamakta zorluk çekebilirler. Eğer sizin de böyle bir şikayetiniz varsa bu
ayrımı yapabilmeniz için aşağıdaki belirtilere göz atabilirsiniz. Eğer aşağıdaki
belirtilerden biri veya birkaçını yaşıyorsanız, spor psikoloğumuz Gözde Acaray ile bu
engelleri kaldırıp maksimum performansınıza ulaşabilirsiniz.

1. Oyunlardan önce ya da yarışma sırasında çok fazla şüphe duyarsınız
   2. Antrenmanlarda yarışlardan veya maçlardan daha iyi performans sergilersiniz.
   3.Herhangi bir sakatlanma durumunda sakatlanmadan önceki performansınızı
   sergileyemezsiniz.
   4. Müsabakalarda aşırı stresli, panik ve kaygılı olursunuz.

5.Konsantrasyonunuz çok çabuk dağılır, geri toparlayamaz veya toparlamakta zorluk
çekersiniz.
6. Diğer insanlar sizi izlerken zor anlar yaşarsınız.
7. Takım arkadaşları ve antrenörlerle sık sık iletişim problemleri yaşıyorsanız.
8. Öfkenizi kontrol edemezseniz.

Hepimizin ilişkiden beklentileri farklıdır. Bu beklentiler; duygusal bağlılık kurmak, cinsel birliktelik yaşamak veya maddi refaha kavuşmak olabilir. İlişkideki memnuniyeti artırmak adına partnerinizin ihtiyaçlarını ve hassasiyetlerini anlamak gerekmektedir. Ortak olan bir beklenti söz konusu olacaksa değer görmek bunların başında gelir, kadın da erkek de ilişki içinde değer görmek ister. Değer görmediğimizi hissettiğimizde bir şekilde partnerimizin davranışlarını ya yargılarız ya da değiştirmeye çalışırız. Bunu da trip atmak, surat yapmak veya uzaklaşmak gibi yöntemlerle yaparız. Fakat erkekler ve kadınların bu konudaki algıları farklıdır; erkekler, eleştirildiğinde kendini başarısız ve değersiz hisseder ve bu onlarda ciddi stres yaratır bu ise erkekte ciddi bir sessizlik veya partnerden uzaklaşma ile sonuçlanır. Daha önce de belirttiğim üzere erkekte etkili yöntem takdir takdir takdir…

Partnerinizin beklemediğiniz şekilde sizden kaçtığını görebilirsiniz ve kendinizi kaçan kovalanır senaryosundaki kovalayan pozisyonda bulabilmenizde mümkün. Bu ise ilişki içindeki değersizlik algınızı daha da artırır ve özgüveninizi zedeleyebilir. Böylelikle yalnızca sizin kendinize değil etrafınızdaki insanlarında size duyduğu saygı azalmış olur.

Kaçan taraf ise severken neden uzaklaştığını anlayamaz ve kendini suçlayabilir ve bu da ilişkiden daha da soğumasına neden olur.

Bunu önlemek için yapmanız gereken şey aslında kendinizin ve partnerinizin alanına saygı duymak. Onun yalnız vakit geçirmesine izin verin ve siz de onsuz vakit geçirin. Unutmayın kendinize vakit ayırmanız, partnerinize ayırdığınız vakti de daha enerjik kılar.

Bir sonraki yazımda güçlü ve bağımsız kadınların ilişki yaşamada neden zorlandığını ele alacağım. Şimdilik iyi okumalar.

RÜMEYSA ŞAHİN

PSİKOLOG